Bố vay tiền kinh doanh thua lỗ: Mẹ và con có phải cùng chịu trách nhiệm trả nợ?

Tình huống bất ngờ: Khoản nợ ập đến phá vỡ cuộc sống gia đình

Độc giả Dạ Thảo chia sẻ, gia đình hai chị em vốn lớn lên trong sự đủ đầy êm đềm, chưa từng phải lo lắng về vấn đề tiền bạc. Bố thường xuyên đi công tác xa nhà, mẹ vừa làm nghề may kiếm thêm thu nhập, vừa lo toàn bộ công việc nội trợ, chăm sóc và dạy dỗ hai con. Cuộc sống diễn ra bình yên cho đến ngày những người đòi nợ ập đến nhà, thông báo bố đã vay một khoản tiền lớn và mất khả năng thanh toán, nếu gia đình không trả nợ sẽ bị siết căn nhà.

Ban đầu Dạ Thảo không tin cho đến khi nghe chính bố mẹ thảo luận về vấn đề này. Hóa ra bố đầu tư kinh doanh thua lỗ, dần dần tích tụ khoản nợ khổng lồ mà mẹ và các con hoàn toàn không hay biết. Từ thực tế đó, cô đặt ra câu hỏi: khi bố không còn khả năng trả nợ, mẹ và con cái có bắt buộc phải gánh chịu khoản nợ này thay bố không?

Thạc sĩ luật Nguyễn Trúc Anh cho biết, đây là tình huống khá phổ biến trong các gia đình có người thân kinh doanh, và cần được giải đáp dựa trên các quy định pháp luật về hôn nhân và gia đình hiện hành.

Chế độ tài sản vợ chồng – cơ sở xác định trách nhiệm nợ nần

Theo pháp luật Việt Nam, vợ chồng có quyền lựa chọn áp dụng chế độ tài sản theo thỏa thuận hai bên hoặc chế độ tài sản theo luật định. Trong thực tế, phần lớn các cặp vợ chồng không lập thỏa thuận tài sản riêng, do đó chế độ tài sản chung hợp nhất trong thời kỳ hôn nhân sẽ được áp dụng theo quy định của luật.

Điều 33 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 quy định, tài sản chung vợ chồng bao gồm tài sản do hai bên cùng tạo ra, thu nhập từ lao động, hoạt động sản xuất kinh doanh, hoa lợi lợi tức phát sinh từ tài sản riêng, các thu nhập hợp pháp khác, cùng với tài sản được thừa kế chung hay tặng cho chung. Đặc biệt, quyền sử dụng đất có được sau khi kết hôn cũng được xem là tài sản chung, trừ trường hợp được thừa kế riêng, tặng cho riêng hoặc mua bằng nguồn tiền tài sản cá nhân. Tài sản chung này thuộc sở hữu chung hợp nhất, vừa dùng để đáp ứng nhu cầu sinh hoạt hàng ngày của gia đình, vừa làm cơ sở đảm bảo thực hiện các nghĩa vụ chung của vợ chồng.

Khoản nợ kinh doanh của cha – có phải là nghĩa vụ chung của bố mẹ?

Để trả lời câu hỏi mẹ có phải trả nợ cùng bố hay không, trước hết cần phân biệt nghĩa vụ riêng và nghĩa vụ chung của vợ chồng. Theo Điều 37 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, nghĩa vụ chung bao gồm các nghĩa vụ phát sinh từ giao dịch hai bên cùng thỏa thuận xác lập; nghĩa vụ bồi thường thiệt hại hai bên cùng chịu trách nhiệm; nghĩa vụ phát sinh từ việc mỗi bên thực hiện nhằm đáp ứng nhu cầu thiết yếu của gia đình; nghĩa vụ từ việc chiếm hữu, sử dụng, định đoạt tài sản chung; nghĩa vụ phát sinh từ việc dùng tài sản riêng để duy trì, phát triển khối tài sản chung hoặc tạo nguồn thu nhập chủ yếu của gia đình; và nghĩa vụ bồi thường thiệt hại do con gây ra theo quy định Bộ luật Dân sự.

Luật sư phân tích, dù chỉ có một mình người cha vay tiền và người mẹ hoàn toàn không tham gia, không hay biết về khoản nợ, nhưng mục đích gốc rễ của khoản vay là đầu tư kinh doanh để sinh lời. Hoạt động kinh doanh này dù thất bại, nhưng về bản chất vẫn nhằm tạo thêm thu nhập, phục vụ nhu cầu chung của cả gia đình. Do đó, khoản nợ này được xác định thuộc nghĩa vụ chung của cả hai vợ chồng, người mẹ cũng có trách nhiệm pháp lý cùng người cha thanh toán.

Con cái có bắt buộc phải thay cha trả nợ không?

Nhiều người vẫn quan niệm “cha nợ con trả”, nhưng theo quy định pháp luật hiện hành, con cái không có nghĩa vụ pháp lý phải thanh toán các khoản nợ cá nhân của cha mẹ trong khi cha mẹ còn sống và có đầy đủ năng lực hành vi dân sự. Khoản nợ phát sinh từ hoạt động kinh doanh của bố là trách nhiệm của bố mẹ theo quan hệ hôn nhân, không kéo mở trách nhiệm đến con cái.

Trường hợp duy nhất con cái phải chịu phần nợ của cha mẹ là khi cha mẹ qua đời và con cái nhận thừa kế di sản. Lúc này, con cái chỉ phải thanh toán nợ trong phạm vi giá trị di sản thực tế nhận được; nếu giá trị di sản không đủ để đắp toàn bộ nợ, con cái không có nghĩa vụ bù thêm bằng tài sản cá nhân của mình.

Tóm lại, đối với khoản nợ do bố vay phục vụ kinh doanh nhằm mục đích sinh lợi cho gia đình, người mẹ có trách nhiệm cùng thanh toán dựa trên chế độ tài sản chung vợ chồng, còn con cái không chịu trách nhiệm trả nợ thay cha. Khi đối mặt với tình huống đòi nợ, gia đình nên kiểm tra tính hợp pháp và chính xác của khoản nợ, thương lượng phương án trả nợ hợp lý với chủ nợ, và tìm kiếm sự tư vấn chuyên sâu từ luật sư nếu có tranh chấp phức tạp, để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của cả gia đình.