Trương Nghệ Mưu trăn trở trước “cơn sóng thần AI”: Tôi không biết mình sẽ đứng ở đâu
Giữa lúc trí tuệ nhân tạo tràn vào từng ngóc ngách của ngành công nghiệp hình ảnh, “quốc sư” Trương Nghệ Mưu – người đã đứng trên đỉnh cao điện ảnh Trung Quốc suốt hơn bốn thập niên – bất ngờ thừa nhận mình cũng đang lạc lõng, chưa tìm ra lời đáp cho tương lai của chính bản thân.
Cơn áp lực chưa từng có sau nhiều thập kỷ làm phim
Cuối tuần qua, tại một tọa đàm nằm trong khuôn khổ Liên hoan phim Kim Kê, đạo diễn 76 tuổi đã dành nhiều thời gian bàn về tác động của AI lên điện ảnh. Theo ông, đây đơn thuần là một công cụ mạnh mẽ và đầy hứa hẹn, song đồng thời cũng đặt những người làm nghệ thuật thứ bảy trước sức ép gay gắt nhất mà họ từng trải qua trong suốt chiều dài lịch sử ngành.
Ông cho rằng áp lực ấy không phân bổ đồng đều giữa các loại hình. Với những bộ môn cần sự hiện diện sống động như liveshow hay kịch nói, AI hầu như không tạo ra mối đe dọa trực tiếp. Ngược lại, điện ảnh – xét đến tận cùng – là nghệ thuật kiến tạo hình ảnh ảo, và khi AI cũng sản sinh ra hình ảnh ảo, hai bên trở thành đối thủ cùng “sân chơi”, khiến sự cạnh tranh trở nên khốc liệt, thâm nhập và phức tạp hơn bội phần.
Câu hỏi day dứt: “Nếu AI vượt mặt, tôi phải làm gì?”
Trương Nghệ Mưu nhớ lại thời mà việc của một đạo diễn chỉ gói gọn trong kể một câu chuyện hay. Giờ đây, thế hệ nhà làm phim đương đại phải đối mặt hàng loạt bài toán không thể lường trước. Bản thân ông nhiều lần tự vấn: liệu những bộ phim dài do AI tạo ra có đủ tư cách góp mặt ở hạng mục chính của các liên hoan nghệ thuật? Chúng có thực sự ra rạp và tìm được khán giả?
Chưa có câu trả lời, ông để lộ nỗi bất an thường trực trong tâm trí: “Tôi cũng không biết. Giả sử năm hay mười năm tới, sản phẩm của AI vượt qua chúng ta, lúc đó phải ứng xử thế nào? Tôi sẽ làm gì?” Giữa mớ bòng bong ấy, ông tin chỉ còn một con đường chắc chắn: kể những câu chuyện chạm tới tầng sâu nhất của trái tim con người – thứ mà cỗ máy khó lòng sao chép trọn vẹn.
Khi công nghệ biến giấc mơ điện ảnh thành của chung
Ở chiều tích cực, vị đạo diễn nhìn nhận sự tiến bộ công nghệ đang san bằng mọi đặc quyền. Nếu trước đây để làm phim cần cả một bộ máy tài chính và kỹ thuật khổng lồ, thì nay bất kỳ ai nuôi đam mê sáng tạo nội dung đều có cơ hội bước lên “ghế director”, tự viết kịch bản, tự hiện thực hóa ý tưởng của mình. AI, theo cách riêng, đang dân chủ hóa nghệ thuật kể chuyện.
“Tam Thể” và đội ngũ tinh hoa AI thế hệ 9X
Hiện tại, Trương Nghệ Mưu dồn tâm sức cho kịch bản Tam Thể – tác phẩm chuyển thể từ tiểu thuyết cùng tên của nhà văn Lưu Từ Hân, xoay quanh nền văn minh ngoài Trái Đất đầy bí ẩn. Điểm đáng chú ý là ông đã lập riêng một tổ AI quy tụ phần lớn gương mặt thuộc thế hệ 9X, tận dụng công nghệ mới do Trung Quốc phát triển cùng những quan niệm làm phim fresh để hiện thực hóa bom tấn khoa học viễn tưởng này.
Hành trình của một “quốc sư” vẫn chưa dừng lại
Trương Nghệ Mưu năm nay 76 tuổi, được giới chuyên môn và công chúng tôn xưng là “quốc sư điện ảnh Trung Quốc”. Sự nghiệp của ông gắn liền với hàng loạt tác phẩm gây tiếng vang trên trường quốc tế như Cao lương đỏ, Cúc Đậu, Anh hùng, Phải sống và Thập diện mai phục. Dù đã bước sang tuổi thất tuần, tên tuổi của ông vẫn là bảo chứng phòng vé. Minh chứng rõ nhất là Mãn giang hồng (2023) – bộ phim từng tạo cơn sốt với doanh thu khổng lồ 673 triệu USD, tiếp tục khẳng định vị thế không thể thay thế của người nghệ sĩ giữa thời đại AI.
